فاطمه صـدرا | فعال رسانه و هوش مصنوعی: در قسمت نخست این یادداشت، شاهد بودیم که چگونه ژاپن با «بازطراحی» میراث فرهنگی کهن خود، آن را به یک موتور محرکه اقتصادی تبدیل کرد؛ جایی که سنتها نه صرفا اشیاء موزهای، بلکه ابزاری پویا برای برندسازی و مزیت رقابتی شدند. اما این ماجرا تا کجا ادامه دارد؟ چگونه یک «روایت» فرهنگی میتواند به «قدرت» نرم و سخت یک ملت تبدیل شود؟
داستانمندی، زیرساخت اقتصادی نوظهور
راز کلیدی در اقتصاد فرهنگی موفق، “روایتمحوری” است. در ژاپن، یک فنجان چای دیگر صرفا یک نوشیدنی نیست؛ بخشی از «آیین» است. یک تکه پارچه کیوتو، فقط یک منسوج نیست؛ حامل «هویت» و «تاریخ» است. این روایتهای کوچک و پیوسته، به محصولات جان میبخشند و آنها را از کالاهای مصرفی صرف، به حاملان فرهنگی و نمادهای هویت تبدیل میکنند. این همان چیزی است که باعث میشود برندهایی چون «Muji» یا «Issey Miyake» نه تنها محصول، که «تجربه» و «سبک زندگی» را بفروشند. این تجربیات، در فضای رسانهای امروز، از طریق فیلمها، انیمهها، بازیهای ویدیویی و شبکههای اجتماعی، به طور مداوم بازتولید و جهانی میشوند.
همین روایتمحوری و بازتولید مستمر، به طور مستقیم به «قدرت نرم» یک کشور گره میخورد. انیمههای استودیو جیبلی، موسیقی گروه «BTS» کرهای، یا زیباییشناسی مینیمالیستی طراحیهای اسکاندیناویایی، همگی نمونههایی از این قدرت هستند. اینها زبانهای فرهنگی هستند که مرزها را درمینوردند، باعث ایجاد «همدلی» و «جذابیت» در سطح بینالمللی میشوند و در نهایت، بر درک جهانی از یک کشور و حتی بر تصمیمات اقتصادی و سیاسی آن اثر میگذارند. ژاپن با صدور فرهنگ خود، نه تنها برند ملیاش را تقویت کرده، بلکه پنجرهای رو به فرصتهای تجاری، گردشگری و دیپلماسی فرهنگی گشوده است.
درسهایی از سنت برای جهان امروز: آیا ما هم میتوانیم؟
در مقایسه با کشورهایی چون ایتالیا (با هنر، مد و غذا)، کره جنوبی (با موج کی-پاپ و دراماهای تلویزیونی) یا حتی اسپانیا (با معماری و فلامنکو)، ما نیز گنجینهای عظیم از داستانها، سنتها و خردهفرهنگها داریم. از فرش ایرانی که روایتگر هزاران سال تاریخ است، تا موسیقی نواحی که اصالت هر گوشه از این سرزمین را فریاد میزند، و از معماری باشکوه بناهای تاریخی تا ظرافتهای صنایع دستی. اما چرا بسیاری از اینها هنوز نتوانستهاند به «برندهای جهانی» یا «روایتهای اثرگذار» تبدیل شوند؟
پاسخ در یک کلمه نهفته است: «استراتژی». تبدیل میراث به یک مزیت اقتصادی پایدار، نیازمند فراتر رفتن از صرف «نگهداری» است. این امر مستلزم «بازآفرینی» خلاقانه، «داستانسرایی» هدفمند، و «ارتباط» هوشمندانه با مخاطبان جهانی است. زمانی که متخصصان فرهنگ، طراحان، فیلمسازان، بازاریابان و سیاستگذاران فرهنگی، دست در دست هم نهاده و میراث فرهنگی را نه به عنوان موضوعی برای موزهها، بلکه به عنوان «منبع خام داستان» و «زیرساخت هویت» ببینند، آنگاه میتوانیم امیدوار باشیم که گنجینههای بومی ما نیز به موتورهای محرکه اقتصاد و قدرت نرم تبدیل شوند. این، مسیری است که ژاپن پیموده؛ و چرا ما نتوانیم؟
استفاده ار مطالب، با ذکر منبع مجاز است