خستگی ذهنها در شرایط نااطمینانی فقط نتیجهی حجم اخبار یا اتفاقات پیدرپی نیست. بخشی از این فرسودگی، از تلاشی میآید که ذهن برای “فهمیدنِ زودتر از زمان” انجام میدهد. وقتی آینده مبهم است، ذهن میخواهد جلوتر از واقعیت حرکت کند؛ و همین شتابِ پنهان، آرامآرام توان او را میگیرد.
ذهن انسان برای ثبات ساخته شده است. حتی وقتی شرایط سخت باشد، اگر چارچوبی روشن وجود داشته باشد، ذهن میتواند خود را تطبیق دهد. مشکل از جایی شروع میشود که قطعیت از بین برود. نااطمینانی ذهن را در وضعیتی معلق نگه میدارد؛ نه میتواند تصمیم را نهایی کند و نه میتواند آن را کنار بگذارد.
پیشبینیِ بیپایان در شرایط ناپایدار، ذهن را وادار میکند سناریوهای متعدد بسازد: اگر این شود چه؟ اگر نشود چه؟ این چرخه مداوم، حتی وقتی به تصمیمی ختم نمیشود، انرژی ذهنی را میبلعد. ذهن خسته میشود، نه بهخاطر تصمیمهای بزرگ، بلکه بهخاطر تصمیمهایی که هرگز اتخاذ نمیشوند.
تعلیق تصمیم
بسیاری از تصمیمها در نااطمینانی، ذهن را وادار میکند همزمان برای مسیرهای متضاد آماده باشد. این حالت، یکی از پرهزینهترین وضعیتها برای ذهن است و باعث فرسودگی عمیق میشود.
تلاش برای کنترل چیزی که در توان ما نیست، بخش دیگری از خستگی ذهن را میسازد. وقتی مرز اختیار گم میشود، ذهن بیشفعال میشود و این بیشفعالی، به فرسودگی ختم میشود.
جمعبندی
خستگی ذهنها در شرایط نااطمینانی نشانهی ضعف نیست؛ نشانهی درگیر بودن است. گاهی آنچه ذهن نیاز دارد، پاسخ فوری یا تصمیم قطعی نیست، بلکه مکثی آگاهانه است؛ مکثی که اجازه میدهد ذهن دوباره مرز بین آنچه در اختیار اوست و آنچه نیست را بازتعریف کند.
فاطمه صدرا | نویسنده، فیلمساز، فعال رسانه و هوش مصنوعی