آوای رشت – معین رمضانی
از آن جا که زیارت نوعى اعلام موضع و مشخص کردن خط فکرى است و آثار سازنده عجیبى دارد، آنچه به عنوان متن زیارتى خوانده مىشود، از نظر محتوا و جهت دهى، از حساسیتى ویژه برخوردار است. به همین جهت ائمه (ع) با آموختن نحوه زیارت به یاران خود، به این عمل سازنده جهت و غناى بیشترى بخشیدهاند به گونهاى که زیارتنامههاى رسیده از معصومان (ع) مانند زیارت جامعه کبیره، عاشورا، آل یاسین و ناحیه مقدسه گنجینهاى از تعالیم و آموزشهاى عالى آنان است.
زیارت عاشورا دو پیام عمده دارد: یکی « تولّی» و دیگری « تبرّی»
تولّی یعنی دوست داشتن اهل بیت علیهم السلام و انسان های خوب و شایسته و طرفدار حق و عدالت.
تبرّی یعنی بیزار بودن از دشمنان خاندان عصمت و طهارت و بیزار بودن از آدم های فاسد و ظالم و متجاوز به حقوق دیگران.
زیارت عاشورا همه انسان های عاقل و با وجدان را به گسترش عدالت و مبارزه با ظلم و ستم دعوت می کند.
یکی از فواید زیارت ها به ویژه زیارت عاشورا الگودهی در تمام ابعاد و زوایای زندگی است. در زیارت عاشورا می خوانیم:
« اللّهم اجعل محیای محیا محمد و آل محمد و مماتی ممات محمد و آل محمد»
“پروردگارا! زندگانی مرا مانند زندگانی حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم و اهل بیت عصمت علیهم السلام و مردن مرا مردن حضرت محمد صلی الله علیه و آله وسلم و خاندان پاک ومطهرش قرار ده”
زمانی که کسی این سخنان را خالصانه گفت و ارتباط روحی و معنوی با پیامبر اعظم صلی الله علیه و آله و سلم و حضرت علی علیه السلام و سایر ائمه، به ویژه امام حسین علیه السلام پیدا کرد، از آن پس سعی می کند مانند آنها مطیع و عاشق خدا باشد و جز از او نهراسد و از فاسدان و ظالمان ترسی به دل راه ندهد و در مقابل آنان سر تعظیم فرود نیاورد.
زیارت عاشورا– که از تعالیم امام باقر (ع) است- به سبب آثار سازنده فردى و اجتماعى و بیان مواضع فکرى و عقیدتى شیعه و نشانه گرفتن خط انحراف، اهمیت ویژه دارد. شمارى از دستاوردهاى این زیارت عبارت است:
۱٫ ایجاد پیوند معنوى با خاندان عصمت و تشدید علاقه و محبت به آنان
این محبت موجب مىشود، زائر آن بزرگان را الگوى خویش سازد و در جهت همسویى فکرى و عملى با آنان بکوشد همچنان که در قسمتى از زیارت، از خدا مىخواهد زندگى و مرگش را یکسره همانند آنان قرار دهد: «اللهم اجعل محیاى محیا محمد و آل محمد و مماتى ممات محمد و آل محمد»
از آنجا که این محبت به خاطر خداوند است و خاندان عصمت از آن جهت که الهى و منسوب به اویند، محبوب واقع شدهاند، مایه تقّرب به خداوند است. در قسمتى از زیارت چنین مىخوانیم: «اللهم انى اتقرب الیک بالموالاه لنبیک و ال نبیک».
۲٫ پیدایش روحیه ظلم ستیزى در زائر
تکرار لعن و نفرین بر ستمگران در این زیارت، موجب پیدایش روحیه ظلم ستیزى در زائر مىشود. او با اعلام برائت و نفرت از ستمگران و ابراز محبت به پیروان حق و دوستان خاندان عصمت، پایههاى ایمان دینى خود را مستحکم مىکند. مگر ایمان چیزى جز حب و بغض در راه خدا است: «هل الایمان الا الحب و البغض»؟ مؤمن واقعى در برابر ستم بىموضع نیست. از ستمگر نفرت و انزجار آشکارى دارد و با مظلوم و جبهه حق اعلام همراهى مىکند: «یا اباعبدالله انى سلم لمن سالمکم و حرب لمن حاربکم»
اگر ما در زیارت عاشورا بر خاندان بنی امیه، بنی مروان، آل زیاد، معاویه، یزید، شمر، عمر بن سعد و کسانی که آن جنایتکاران عالم را کمک و همراهی کردند، لعنت می فرستیم و از خداوند قادر می خواهیم این انسان های آلوده را از رحمت خویش دور گرداند، بدین سبب است که این ها نه تنها خود، جنایات فراوانی به انسانیت روا داشتند بلکه راه فساد و فحشا و عیاشی و تجاوز به حقوق مردم را به دیگران آموختند.
این ها بودند که با انواع مکر و حیله و فریب، نگذاشتند چهره های نورانی و ملکوتی انسان های لایق و شایسته پیامبران و ائمه اطهار ظهور کنند و حکومت را برای اداره جامعه در دست گیرند.
از سوی دیگر خیانت آنها به انسانیت منحصر به یک عصر نبود، بلکه به تمام انسان ها در تمام عصر ها خیانت کردند، لعنت خداوند هم بر آنان منحصر در یک زمان نیست، بلکه در هر عصری مردم باید بر آنان لعنت بفرستند.
زیارت عاشورا روحیه شجاعت، غیرت، نشاط، غرور، استقلال طلبی، آزادی خواهی و حماسه را به جامعه تزریق می کند. دشمنان اسلام که به این موضوع پی برده اند، از آنجا که نمی توانند به طور مستقیم مردم
را از زیارت عاشورا جدا کنند، از الفاظ زیبا و مورد قبول همگان بهره می جویند تا این سلاح معنوی را از ما بگیرند.
۳٫ دورى جستن از خط انحراف
در این زیارت، ریشههاى ظلم هدف قرار مىگیرد: «فلعن الله امهً اسست اساس الظلم و الجور علیکم اهل البیت و لعن الله امه دفعتکم عن مقامکم و ازالتکم عن مراتبکم التى رتبکم الله فیها». ستمى که در عاشورا تحقق یافت، در قلب تاریخ ستم ریشه دارد. این ظلم یک حلقه از حلقههاى ستمى است که باانحراف مسیر اصیل خلافت آغاز شد.
۴٫ الهام گرفتن، درس آموختن و الگو قرار دادن اسوههاى هدایت
در این زیارت آمده است: «فاسئل الله الذى اکرمنى بمعرفتکم و معرفه اولیائکم ورزقنى البرائه من اعدائکم، ان یجعلنى معکم فى الدنیا و الآخره و ان یثبت لى عندکم قدم صدق فى الدنیا و الاخره». زائر پس از آنکه به حق معرفت پیدا کرد و ستم و ستمگر را شناخت و از آنان دورى جست، با ثبات قدم در مکتب خاندان عصمت و پیروى عملى از آنان، خود را در مسیر سعادت دنیا و آخرت قرار مىدهد یعنى، اسوهها و الگوهاى هدایت را که از سوى خداوند منصوب شدهاند سرمشق خود قرار مىدهد و همگامى با آنان را مىطلبد.
۵٫ ترویج روحیه شهادتطلبى و ایثار و فداکارى در راه خدا
۶٫ احیاى مکتب و راه و هدف خاندان عصمت
مرجع بزرگ، آیت اللّه العظمی بهجت درباره زیارت عاشورا میگوید: مضمون زیارت عاشورا گواه و روشن کننده عظمت آن است… در سندها آمده است که زیارت عاشورا از حدیثهای قُدسی است. برای همین، با وجود فراوانی کارهای علمی موجود نزد علما و اساتیدمان، آنان همیشه مراقب خواندن زیارت عاشورا بودند. مرحوم آیت اللّه شیخ محمدحسین اصفهانی از خداوند متعالی میخواست کلمات پایانی عمرش، زیارت عاشورا باشد، و پس از آن به سوی باری تعالی بشتابد. خداوند نیز دعای وی را اجابت کرد و پس از اتمام خواندن زیارت عاشورا روحش به ملکوت اعلی شتافت و قرین رحمت گردید.
امام صادق علیهالسلام: زیارت امام حسین علیهالسلام را فرو نگذار که خدا عمرت را طولانی و روزیات را زیاد میکند و زندگی باسعادت و مرگ با شهادت به تو خواهد بخشید.
آیت اللّه شبیری زنجانی، از مراجع تقلید میگوید: یکی از چشمهای فرزند آقای حاج سید محمد بجنوردی بر اثر عارضهای نابینا شده بود و به نظر پزشکان ـ حتی پزشکان خارج از کشور ـ به علت رشد آن عارضه، چشم دیگرش نیز نابینا میشد. ولی آن شخص شفا یافت. یکی از بستگان وی سیدالشهداء را در عالم رؤیا دید که به وی فرمود: ما به جهت اینکه او به زیارت عاشورا مداومت داشت، سلامتی چشم دیگرش را از خدا گرفتیم.
کارشناس الهیات-فقه و مبانی حقوق اسلامی