آوای رشت – نسیم طواف زاده
گونه های مهاجم بیگانه (Invasive Alien Species=IAS)گونه های هستند که بومی اکوسیستم نیستند و ورود آنهاباعث وارد آمدن ضررهای اقتصادی، محیط زیستی و یا ضررهای مربوط به سلامت انسان می شود. گونه های مهاجم در بین تمام تاکسونهای عمده شامل ویروس ها، قارچ ها، جلبک ها، مخمرها، سرخس ها، گیاهان عالی، بی مهرگان و مهره داران رخ میدهد. ورود گونه های مهاجم در ابتدا به وسیله انسان صورت می گیرد. این گونه ها گیاهان و جانوران بومی و اکوسیستم را تهدید کرده و به عنوان یکی از بزرگترین تهدیدات علیه اکولوژی و عملکرد صحیح اقتصادی تنها سیاره مسکون محسوب می شوند. این خدمات نه تنها برای عصر حاضر که برای آیندگان نیز اهمیت دارند.
اثرات مستقیم و غیر مستقیم آنها بر سلامت طبیعت رو به افزایش بوده و آسیب های آنها اغلب غیر قابل بازگشت هستند. این اثرات به وسیله تغییرات جهانی و آشفتگی های فیزیکی و شیمیایی بر روی گونه ها و اکوسیستم افزایش فاجعه باری دارند.
ادامه جهانی شدن، همراه با افزایش تجارت، مسافرت، حمل و نقل کالا باعث تسهیل در گسترش IAS و اثرات منفی آنها شده است. این مشکل جهانی است و همکاری های بین المللی توسط کشورها، بخش های اقتصادی و عمومی و سازمان های ملی و منطقه ای را نیاز دارد.
هزینه های محیط زیستی و اکوسیستم
گونه های مهاجم بیگانه ساختمان و ترکیب گونه ای اکوسیستم را به دو طریق تغییر می دهند:
– مستقیم با رقابت بر ای منابع که باعث فشار یا حذف گونه های بومی می شود.
– غیر مستقیم از طریق تغییر در چرخه مواد در سیستم.
گونه های مهاجم می توانند کل سیستم را تحت تاثیر قرار دهند،هنگامی که یک حشره مهاجم گونه بومی را تهدید می کند بر روی پرندگانی که از حشره بومی تغذیه میکنند یا گیاهانی که حشره بومی گرده افشانی یا پراکنش بذر آنها را انجام می دهد تاثیر می گذارند.
افزایش غالبیت جهانی تعداد کمی از گونه های مهاجم، موجب ایجاد یک دنیای یکنواخت به جای دنیای دارای تنوع زیستی خواهد شد.
هیچ آستانه ای برای تعیین حداقل آسیب، اندازه جمعیت مورد نیاز برای اینکه یک گونه مهاجم محسوب گردد، مشخص نشده است اما روشن است که تعداد خیلی کمی از افراد که بخش کوچکی از تنوع ژنتیکی گونه را دارا می باشند کافی است تا با تولید مثل و گسترش، آسیب های عمده به محیط زیست جدید وارد آورند.
هزینه های اقتصادی
گونه های مهاجم بیگانه اثرات منفی زیادی بر روی منافع اقتصادی انسان دارند.
علف های هرز میزان محصول را کاهش می دهند و باعث افزایش هزینه های کنترل و تغییر در مصرف آب می شوند. جهانگردان نا آگاهانه گیاهان بیگانه را به پارکهای ملی وارد می کنند و هزینه های مدیریت را افزایش می دهند. آفت ها و بیماری های محصولات گیاهی، دامی و درختی باعث کاهش محصول و افزایش هزینه های کنترل آفات و بیماری ها می شوند. تخلیه آب توازن کشتی موجودات آبی مضر شامل باکتری ها و ویروس ها را به اکوسیستم های دریایی و آب شیرین وارد کرده و باعث کاهش محصولات شیلاتی مهم می شوند.
هزینه های اقتصادی ناشی از ورود گونه های مهاجم در سطح جهان مشخص نیست اما بر اساس یک مطالعه آن را سالانه حدود ۱۳۷ بیلیون دلار امریکا تخمین می زنند.
علاوه بر هزینه های مربوط به مدیریت مستقیم هزینه های اقتصادی غیر مستقیم همانند نتایج زیست محیطی و ارزش های بازار پسندی محصولات نیز افزایش می یابد.
ورود بسیاری از بی مهرگان و عوامل بیماری زا غیر عمدی است. استفاده از ابزار های اقتصادی مانند مالیات، مجوزها و … همیشه برای مقابله برای گونه های مهاجم مناسب نیستند و نیاز به رویکرد های اقتصادی جدید در این باره وجود دارد.
مبارزه با گونه های مهاجم
گسترش گونه های بیگانه پدیده پیچیده ای است که غنای زیستی طبیعی کره زمین و سلامت و رفاه انسان را تهدید می کند. برای مبارزه با این گونه ها کشورها باید در استراتژی ملی حفظ تنوع زیستی کشور خود گونه های مهاجم را مورد توجه ویژه قرار دهند. ظرفیت سازی برای بررسی، کنترل و ایجاد امنیت زیستی جز اولین اقدامات است. سازمانهای مالی و سازمانهای مسئول حفظ محیط زیست در سطح ملی و بین المللی باید با یکدیگر همکاری کنند.
سیستم اطلاع رسانی جهانی برای بررسی زیست شناسی و کنترلIAS ضروری است. ابزارها، مکانیسم ها، بهترین روش های مدیریت و فنون کنترل باید بین کشورها مبادله شود.