صــــفیه تیمورزاده –
استان گیلان به جهت داشتن منابع طبیعی فراوان یکی از استانهای شکننده و در معرض آلودگی زباله است، لذا جلوگیری از نابودی این منابع خدادای ضروری به نظر می رسد. از آنجا که تولید زباله یکی از مهمترین منابع آلاینده محیط زیست می باشد جزء لاینفکی از زندگی ما شده، لذا یکی از بهترین راه های کاهش انتشار این آلودگی ها بازیافت زباله می باشد.
بازیافت زباله و استفاده از آن در فرآیند تولید، یکی از مهم ترین موضوعاتی است که با کارایی مدیریت شهری بخصوص در بعد اقتصادی و زیست محیطی گره خورده است . تخصیص بهینه منابع و استفاده موثر و کارآمد از امکانات و ظرفیتهای موجود شهری، بدون داشتن نگرشی مشخص و سیستمی به بازیافت و مدیریت ضایعات جامد امکان پذیر نیست؛ به همین دلیل است که بازیافت زباله به شدت مورد توجه شهرهای جهان قرار گرفته و به عنوان یکی از شاخصهای مهم توسعه شهری مطرح می باشد.
مطرح شدن زباله و دفع آن ا ز محیط های شهری به عنوان معضل شهری، اغلب ناشی از نوع نگاهی بوده است که مدیریت شهری به زباله داشته است . به این صورت که زباله ها را بی مصرف و زاید می دانستند و فکر میکردند که وجودشان باعث مشکلات عدیده شهری و زیست محیطی می شود ا ما ا ین نگاه با فرآیند توسعه هرچه بیشتر زندگی شهری و صنعتی تعدیل و اصلاح شده یا حتی شاید اصلاح این دیدگاه نسبت به زباله خود یکی از عوامل توسعه هرچه بیشتر زندگی شهری بوده است. با گذشت زمان آشکار شد که امکان استفاده از بخشهایی از این زباله ها وجود دارد که این امر در صرفه جویی مواد خام نقش قابل ملاحظه ای را ایفا کرده است.
به جرأت می توان گفت شیشه های دور ریز یکی از زباله هایی هستند که ۱۰۰ درصد قابل بازیافتند. استفاده روزافزون از ظروف شیشه ای از طرفی و محدودیت مواد خام جهت تولید آ ن ظروف از سوی دیگر، باعث شده که بازیافت شیشه به عنوان مناسبترین گزینه برای دفع این مواد باشد. شیشه در صورت بازیافت میتواند صرفه جویی در استفاده از مواد خام را در برداشته باشد و به صرفه جویی در مصرف انرژی منجر شود بطوریکه می توان گفت یک تن شیشه برابر است با یک تن ماده خام. انواع ظروف شیشه ای میتواند برای بازیافت بازگشت داده شود.
بازیافت شیشه دلایل زیست محیطی،ا قتصادی و فرهنگی مهمی دارد. کیفیت بازیافتی شیشه شبیه کیفیت شیشه ای است که از ابتدا توسط مواد خام اولیه ساخته شده است. شیشه میتواند بدون اینکه از کیفیت آن کاسته شود، بازیافت شود؛ طوریکه هر بطری شیشه ای میتواند تا ۱۵ بار در چرخه بین تولید و مصرف مورد استفاده مجدد قرار گیرد.البته انواعی از شیشه ها غیرقابل بازیافتند که از آنها میتوان به شیشه های شکسته جلو اتومبیل، ظروف سفالی پیرکس، ظروف شیشه ای برای زیبایی، لامپ روشنایی یا لوله فلورسنت، شیشه های آزمایشگاهی و طبی، آینه و شیشه های لعابی مانند کریستال و شیشه تلویزیون اشاره کرد.
فرآیند بازیافت شامل جمع آوری ظروف شیشه ای از منابع تولید، جداسازی از نظر رنگ، شستشو و آب کشی، شکستن و خرد کردن و ورود به کوره های ذوب است.
به کارگیری ظروف شیشه ای بازیافتی برای ساختن فرآورده ها و محصولات جدید ـــ که البته شیشه ای هم هستند ـــ باعث صرفه جویی در انرژی و کاهش هزینه ساخت ظروف شیشه ای می شود . دلیل صرفه جویی این است که خرده شیشه ها نسبت به زمانی که لازم است با مواد خام مخلوط و مثلأ برای ساختن لیوان به کار روند در دمای پائینتر ذوب می شوند و ا ین موضوع، نه تنها هزینه ها را کاهش میدهد بلکه به خوبی باعث افزایش عمر کوره می شود که بسته به میزان خرده شیشه های به کار رفته، عمر کوره بین ۱۵ تا ۲۰ درصد افزایش می یابد. صرفه جویی انرژی در واقع صرفه جویی و حفاظت از منابع طبیعی نظیر ذخایر سوختهای فسیلی است. خرده شیشه ها همچنین میتوانند در دیگر فرآیندهای صنعتی کاربرد داشته باشند . برای مثال شیشه های شکسته و خرد شده در آسفالت جاده ها به کار میروند؛ موادی همچون پشم شیشه و فایبرگلاس، نمونه هایی از دامنه و گستردگی شیشه و ظروف شیشه ای هستند که در تهیه عایق مورد استفاده قرار می گیرند. ظروف شیشه ای سالها به عنوان فرآورده هایی که قابلیت استفاده دوباره را دارند، به کارخانه برمی گشتند، بسته بندی می شدند و دوباره پر می شدند. مثال آشنای این فرآیند بازیافت، برگشت شیشه های شیر و نوشابه به کارخانه ها است؛ طرفداران این روش معتقدند که این فرآ یند، چند منفعت دارد؛ اول آ نکه میزان تولید زباله و هزینه های مرتبط با آن مثل هزینه های مربوط به حمل و نقل کاهش پیدا می کند. دوم آنکه، چرخه بازگشت و استفاده دوباره از مواد بازیافتی تقویت می شود. سوم آنکه، سود مناسبی ناشی از این فرآ یند و بدون انجام هیچ نوع هزینه ای برای دولت فراهم می شود و از همه مهمتر آنکه با دفن نکردن مواد زاید تولید این مواد کاهش خواهد یافت.
در پایان می توان گفت با توجه به این که مردم استان گیلان بخصوص شهر رشت انسان های فرهیخته ای می باشند و دوستدار و نگهدار منابع طبیعی استان خود نیز هستند پس به جرأت می توان گفت از طرفداران فرآیند بازیافت هم خواهند بود، که آشتی دهنده و همسوکننده فعالیت های اقتصادی شان با برنامه های حفاظت از محیط زیست نیز می باشد. قابل ذکر است که این برنامه، باید با حمایت مدیریت شهری و با ورود بخش خصوصی به سرمایه گذاری در این حوزه و استفاده از روش های فنی بازیافت و بهره گیری از ابزارهای مالی نوین صورت گیرد.
* دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی محیط زیست گرایش آلودگی، دانشگاه گیلان