ساخت و سازهای بیرویه سرمایهگذاران و تعرض به بافت منحصر بهفرد ماسوله مانع بزرگ در ثبت جهانی این شهرک تاریخی شده است.
شهرستان فومن مانند انگشتری زیبا و کمیاب دارای دو نگین گرانمایه به نام «دژ تاریخی قلعه رودخان» و «شهرک تاریخی ماسوله» است که آن را به دُری نایاب در کره خاکی تبدیل کرده و از این رو شهرستان فومن هر ساله پذیرای مهمانان و گردشگران میلیونی از نقاط مختلف ایران و جهان است.
با ورود گردشگر، سرمایه نیز به دلیل اقامت و رفاه گردشگران به مناطق نمونه گردشگری سرازیر میشود و این امر موجب رونق اقتصادی منطقه و استان میشود.
منفعت حضور گردشگر و سرازیر شدن سرمایه در گردش که یکی از تجارتهای نو و سودآور دنیا محسوب میشود میتواند در ایجاد اشتغال تاثیرگذار باشد و در این بین حفظ بناهای ارزشمند و تاریخی به عنوان میراث نیاکان بسیار مهم است.
دژ تاریخی قلعه رودخان به خاطر نبود سکونت در آن به صورت یک بنای دیدنی و موزه تاریخی است که در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن قرار دارد و برخی از کارشناسان ساخت این قلعه را در دوران ساسانیان دانستهاند.
این قلعه با ارزش تاریخی که دارد بنابر ساختار، معماری و ویژگیهای استراتژیکی و رزمی در ۳۰ مرداد سال ۱۳۵۴ خورشیدی به شماره ۱۵۴۹.۳ فهرست آثار تاریخی و ملی ماندگار شد.
شهرک تاریخی ماسوله که به شهرک پلکانی و دومین شهر تاریخی دنیا نیز لقب دارد با وجود سرمای سخت زمستان و بارش برفهای سالانه و نبود انرژی گاز شهری به خاطر نوع بافت شهرک ماسوله و وجود سکونت دائم و دارای جمعیت ثابت و تا حدودی متغیر، شهری با سکونت و زنده خوانده میشود.
در دنیا وجود انسان به خاطر قدرت تفکر، نوآوری و علاقه انسان به رفاه، تغییراتی خیره کننده در زندگی بشری به ویژه ساخت و سازهای مسکونی، آلایش و چیدمان زندگی ایجاد شده است.
هنوز در بین این همه تغییرات بهروز و نوین و با وجود سکونت در ماسوله، این شهرک از نظر ساختار معماری بکر و تاحدود زیادی دست نخورده مانده است که این پایداری ساکنان ماسوله در طول تاریخ در برابر تکنولوژیهای نو نظر هر بیننده و توریستی را به خود جلب کرده و آن را برای سفرهای متوالی به این منطقه نایاب و خوش آب و هوا ترغیب میکند.
ماسولهایها ساخت و سازهای کلانی را در سطح کشور انجام داده و در حفظ شکل سنتی و تاریخی شهرک ماسوله و زادگاه مادریشان بسیار تلاش کردهاند.
ماسوله در جنوب غربی گیلان در بخش سردار جنگل فومن، ۶۰ کیلومتری شهر رشت ۳۶ کیلومتری شهر فومن و ۲۰ کیلومتری شهر ماکلوان واقع شده و این شهر با شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی به ثبت رسیده است.
خانههای آرمیده در دامنه کوه ماسوله
خانههای این شهرک به صورتی که در فصول سرما آفتابگیر باشد و از لرزشهای سهمگین و سنگین زلزله در امان باشد به نحوی زیبا و منظم در دامنه کوه آرمیده است.
در این شهرک معروف جهانی بام هر خانه، حیاط و محل گذر خانه بالایی است و این معماری برای اوایل اسلام بوده و حتی با تفحص و پژوهش پایگاه میراث فرهنگی بقایای متعلق به قبل از اسلام نیز در آن یافت شده است.
ورود گردشگران میلیونی به دلیل آب و هوای پاک و بیآلاینده ماسوله سرمایهگذاران را برای ساخت و ساز در این شهرک منحصر بهفرد ترغیب میکند که گاهی این ساخت و سازهای بیقواره تعرض به بافت سنتی و تاریخی ماسوله را به دنبال دارد.
ماسوله در حادثه قحطی سال ۱۳۲۰ و دیگر مشکلات موجود بخش زیادی از موقعیت رفاهی جمعیت خود را از دست داد و پس از ثبت ماسوله به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی، اجازه ساخت و سازهای اختصاصی و توسعه شهر توسط شهرداری ماسوله (تاسیس ۱۳۱۱)، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و سازمان حفاظت از محیط زیست داده نشد و در نتیجه هزاران نفر از اهالی ماسوله در مدت ۷۰ سال گذشته در نقاط مختلف ایران به ویژه تهران مقیم شدند.
این شهرک تاریخی اکنون با مسایلی مانند ریزش سنگ، سیل، زمینلرزه، تصرف به منظور توسعه عمرانی و انسانی در حال تخریب است.
ساختسازهای بیرویه مانع از ثبت جهانی ماسوله
ماسوله یکی از بناهای تاریخی ایران اسلامی بوده که در نوبت ثبت جهانی قرار دارد اما به دلیل ساخت و سازهای بیرویه از طرف سازمانهای دولتی و اشخاص حقیقی هنوز مرحله ثبت جهانی انجام نشده و برای شناساندن بیشتر آن به جهانیان اقدامی صورت نگرفته است.
مرجع قانونی که برای حفظ بناهای تاریخی در کشور وجود دارد سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری است که در مکانهای ثبت جهانی و ملی دارای پایگاههای حفظ آثار بوده و گیلان نیز دارای سه پایگاه میراث فرهنگی است که دو پایگاه از آنها در شهرستان تاریخی فومن و در دژ تاریخی قلعه رودخان و شهرک تاریخی ماسوله وجود دارند که این امر نشان از اهمیت این منطقه از نظر تاریخی دارد.
سیاستگذاری و برنامهریزی در زمینه حفظ، مرمت، احیا، ساماندهی و مدیریت بناها، مجموعه بناها، محوطهها و بافتهای تاریخی کشور و نظارت بر اجرای طرحها و برنامههای مربوطه، تدوین ضوابط و دستورالعملهای لازم در باره حفاظت، نگهداری، مرمت و احیای میراث فرهنگی غیر منقول و اموال و اشیای تاریخی و نظارت بر حسن اجرای آنها در سطح کشور از جمله وظایف میراث فرهنگی است.
برنامهریزی به منظور شناسایی آثار و بافتهای ارزشمند فرهنگیـ تاریخی و پیشنهاد ثبت آنها در فهرست آثار ملی، بررسی ارزش و قابلیت آثار تاریخی غیر منقول، اموال فرهنگیـ تاریخی و میراث معنوی و انجام اقدامهای لازم برای ثبت آنها در فهرست جهانی، بررسی و پیشنهاد حریم محوطهها، تپهها، بناها و بافتهای تاریخی و انجام اقدامهای لازم برای تصویب آنها و… از دیگر وظایف میراث فرهنگی عنوان شده است.
ساکنان ماسوله که قبل از وجود میراث فرهنگی این شهرک را ساخته و صیانت کردهاند میدانند که تغییر در ساخت این شهرک تاریخی موجب میشود تا دیگر گردشگری به این منطقه نیاید هر چند نمیتوان علاقه برخی سرمایهگذاران نسبت به ساخت و سازهای بیرویه و مخرب و غیرقابل قبول در ماسوله را نادیده گرفت.
یکی از موانع ثبت جهانی ماسوله در کنار منازل شهروندان، وجود ساختمانهای دولتی است و تنها راه جلوگیری از موانع ثبت جهانی این شهر تاریخی فرهنگسازی و هماندیشی و ورود دولت با سرمایه عظیم برای خرید بناهای مزاحم و تخصیص زمین در حریم قانونی و کمک به مردم برای احیا و تشکیل سکونت بیشتر و پایدارتر در شهرک تاریخی ماسوله و… بوده و البته تخریب بناها که در مقابل زیادهخواهی و برای رفع موانع است، گاهی نیاز محسوب میشود.
در صورت تداوم روند مذکور ساکنان بیشتری از شهرک ماسوله خارج میشوند که این امر موجب خالی شدن ماسوله از سکنه شده و آن را به شهر بیروح و بیسکونت تبدیل میکند و این آرزوی هیچکس نیست.
تعرض کنندگان به بافت ماسوله باید پاسخگو باشند
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری فومن در گفتوگو با خبرنگار فارس با بیان اینکه برای انتقال ساختههای دولتی به صورت پیاپی مکاتبه کردهایم اما تاکنون پاسخی داده نشده است، اظهار کرد: آنها مشکل نداشتن زمین در محدوده مجاز و بافت تاریخی را مطرح میکنند.
محمدعلی حسینینسب، افزود: ساختمانهای مذکور مربوط به برخی از ادارههای دولتی، خدماتی و عمومی هستند که مجبور به همکاری با آنها هستیم ضمن اینکه وجود این ادارهها در بافت ماسوله برای کارکنان و مردم رفاه حال بیشتری را به دنبال دارد.
وی ساخت برج و بنای جدید ماسوله را خلاف قوانین دانست و تصریح کرد: بنایی که از قبل وجود نداشته و یا تخریب صددرصد شده و تازه تاسیس است با یکدیگر متفاوت هستند و نمیشود بنایی که از قبل وجود نداشته را دوباره اضافه کرد و شکایات متعددی در این زمینه وجود دارد.
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری فومن با بیان اینکه ضوابط بنای تعمیر و نگهداری بناها با ساخت بنای جدید متفاوت است، یادآور شد: قوانین پس از ابلاغ اجرا میشوند و همه باید از قوانین میراث فرهنگی پیروی کنند و کسانی که اعتنایی به این قوانین ندارند در بررسیها در اولویت هستند.
حسینینسب ادامه داد: قوانین میراث فرهنگی متغیر بوده و تاریخ ابلاغ آن شامل سازندگان میشود و شرایط بافت تاریخی ماسوله باید در هر صورت حفظ شود و تعرضکنندگان به بافت ماسوله باید در هر حال پاسخگو باشند.
وی با تاکید بر اینکه پس از تحریم کشور نخستین سازمانی که کسری بودجه پیدا کرد میراث فرهنگی بود، افزود: هنوز میراث فرهنگی برای تعدادی در اولویت نیست اما وضعیت و رفاه مردم ماسوله اولویت نخست ماست و اگر زمینی از کسی خریداری نشده به دلیل نبود منابع مالی کلان برای خرید و برنامهریزی است که بارها برای دریافت بودجه برآورد و درخواست کردهایم اما تا این لحظه بودجهای دریافت نشده است.
خلافهای ساخت و سازهای ماسوله از طریق مراجع قضایی پیگیری میشود
مدیر پایگاه پژوهشی میراث فرهنگی ماسوله نیز با اشاره به اینکه ساختمانهای نهادهای دولتی که به دلیل مشکلات مالی انتقال داده نشدهاند باید به داخل بافت ماسوله منتقل شوند، افزود: میراث فرهنگی و دیگر ادارهها از بطن دولت هستند و این کار تنها با هماهنگی نهادهای دولتی برطرف میشود.
مصطفی پورعلی افزود: پیشنهادهایی به ادارههای دولتی داده شده که میتوانیم به طور موقت ساختمانهایی را در اختیار نهادهای دولتی قرار دهیم تا ادارههای دولتی پس از تهیه ساختمان در آن مستقر شوند که ساختمان میراث فرهنگی ماسوله نیز پس از مرمت یکی از حمامهای قدیمی این شهر تبدیل به یک محیط سنتی و ادرای شد.
وی با تاکید بر اینکه توسعه بافتهای داخل شهرک باید سند یا تصویر ثبتی تاریخی مطابق با اسناد تاریخی موجود را داشته باشد تا مجوز ساخت آنها صادر شود، یادآور شد: اگر خلافی وجود دارد برای رسیدگی مصوبه شورای فنی را میطلبد تا پیگیری شود و بسیاری از خلافهای ساخت و سازها در بافت توسط مردم و میراث فرهنگی اصلاح شده است.
مدیر پایگاه پژوهشی میراث فرهنگی ماسوله از تخریب یکی از ساختمان و پل شهر با حکم دادستانی در ماه آینده خبر داد و گفت: خلافها از طریق مراجع قانونی پیگیری میشود که یک تا دو سال زمانبر است و هر جایی جدا از بافت در محدوده فضای سبز و ضلع مقابل بافت سنتی ماسوله ساخت و ساز خلاف ضوابط میراث فرهنگی است و یک مورد با توجه به حکم دادستانی تخریب شد.
وی اقدامهای یگان حفاظت محیط میراث فرهنگی را براساس حکم دستگاه قضایی دانست و تاکید کرد: یگان حفاظت مستقیم ورود نمیکند و تخریبها با حکم قضایی و پس از تشکیل دادگاه است و ما از بناهای تاریخی و بناهای جدید طبق قوانین میراث فرهنگی حمایت میکنیم.
تعرض به بافت ماسوله ثبت جهانی این شهرک را به تاخیر میاندازد
پورعلی با بیان اینکه بسیاری از تخریب بناهای متخلف ناراحت میشوند، گفت: برخیها به خاطر زیادهخواهی در بافت تعرض میکنند و موجب عقب افتادن ثبت جهانی ماسوله میشوند.
وی با تصریح بر اینکه هر کس تخلف کند ابتدا شکایتی صورت نمیگیرد و حضوری بررسی میشود، خاطرنشان کرد: اگر تغییراتی حاصل نشد از طریق مراجع قضایی پیگیری میشود و به خاطر زیادهخواهی و سودجویی چند نفر منافع ملی در خطر میافتد که باید جلوگیری شود.
این مسئول درباره اینکه چرا ساختمانها پس از ساخت و ساز تخریب میشوند، گفت: مراحل قضایی طولانی مدت است و مالک در این فاصله اقدام به تکمیل بنای نیمه کاره خود میکند اما در نهایت با حکم دادگاه باید تخریب شود.
وی اضافه کرد: بنای ساختمان باید با جزییات سنتی ساخته و موردهای مختلف با حکم قضایی و میراث فرهنگی اصلاح شود و میراث فرهنگی نیز طبق قانون سالانه اعتبارات زیادی از سوی دولت جمهوری اسلامی ایران برای مرمت بناهای تاریخی از جمله ماسوله پیشبینی میکند.
پورعلی در ادامه متذکر شد: برای برطرف شدن مشکلات ساختمانهای اداری نیز مکاتبات انجام شده که بهزودی با همکاری دستگاهها رفع میشود.
– See more at: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13931020000279#sthash.7nwrK3mD.dpuf