گیلان با داشتن ۴۲۳ هزارهکتار شالیزار، باغ و زمین کشاورزی و با تولید سالانه حدود ۲ میلیون تن محصولات زراعی و باغی از مهمترین قطب های کشاورزی ایران است. اگرچه این استان کشاورزی از پرباران ترین استان های کشور است، اما براساس اعلام سازمان جهاد کشاورزی گیلان بطورمعمول این استان درفصول گرم سال، با مشکل کم آبی مواجه می شود. مشکلی که پارسال به حد بحران رسید. اگرچه با چاره اندیشی مسئولان و همت، کشاورزان بویژه شالیکاران این استان توانست از بحران کم آبی پارسال به سلامت گذر کند اما مشکل کم آبی در این استان دست کم در فصول گرم همچنان به قوت خود باقی است.
مدیر آب، خاک و امور فنی مهندسی سازمان جهاد کشاورزی گیلان با اشاره به اینکه وقوع خشکسالی با اقلیم مرطوب و بارش های فراوان گیلان سنخیتی ندارد گفت: مشکل کم آبی در برخی فصول سال، به علت نبود مدیریت منسجم آب در گیلان است.
زارع میزان بارش های سالانه گیلان را ۱۵میلیارد مترمکعب اعلام کرد و گفت: با توجه به تبخیر بیش از نیمی از آب های موجود، ظرفیت آب تجدید شونده در استان حدود ۷ میلیارد متر مکعب است که از این میزان بطور میانگین۲ میلیارد متر مکعب از منابع آبی خارج از استان )رود( به این استان راه یافته و حدود ۵ میلیارد متر مکعب دیگر هم سطحی و زیر زمینی است.
وی مصرف آب زراعی و شرب سالانه گیلان را در مجموع ۳ و نیم میلیارد متر مکعب اعلام کرد و گفت: بقیه ظرفیت آبی استان یا به زمین نفوذ کرده و یا از طریق رودخانه ها به دریا بر می گردد. این درحالی است که کشاورزان گیلانی هرسال بطورمیانگین ۲ ماه از فصل کشاورزی را با کمبود آب مواجه هستند.
زارع بابیان اینکه زیبنده نیست استانی که تقریبا۹ ماه از سال از نعمت بارش های فراوان برخوردار است، با کم آبی مواجه شود گفت: اتکا به بزرگترین منبع آبی گیلان-سد سفیدرود- و وابستگی به بارش های جوی سبب شده از برنامه ریزی برای مدیریت، ایجاد منابع و زیرساخت های ذخیره سازی آب در استان غافل بمانیم.
وی با اشاره به اینکه برا ی جبران کم آبی در پرباران ترین استان کشور چند سالی است که به حفر چاه و برداشت از منابع زیر زمینی روی آورده ایم گفت: در سال های اخیر شاهد حفر چاه های غیرمجاز و بهره برداری بیش از اندازه از منابع آبی بوده ایم که در صورت تداوم این امر پیامدهایی همچون فرونشست زمین، شور شدن آب، کاهش سطح ذخایر زیر زمینی دامن گیر استان حاصلخیز گیلان شده و کشاورزی آن را تحت الشعاع قرار خواهد داد.
خبرنگار ما برای بررسی وضعیت منابع آبی درسال زراعی پیش رو به سراغ رییس سازمان جهاد کشاورزی گیلان رفت.
شعبان نژاد با اشاره به اینکه کشاورزان گیلانی امسال هم مانند سال گذشته با مشکل کم آبی مواجه خواهند شد گفت: باتوجه به کاهش حدود۱۰درصدی میزان ذخیره سد سفید رود نسبت به مدت مشابه پارسال به نظر می رسد امسال مشکل کم آبی زودتر دامن گیر کشاورزی گیلان بویژه کشت وکار برنج که وابسته به آب است، شود.
وی ایجاد زیرساخت ها و منابع ذخیره آب، الگوی کشت مناسب با اقلیم، افزایش راندمان آبیاری با توسعه و تجهیز شبکه های انتقال، شخم زود هنگام شالیزارها با استفاده از آب بارندگی ها، تجهیز ونوسازی شالیزارها، مجهز کردن اراضی به سامانه های نوین آبیاری و همچنین ایجاد تشکل های مردم نهاد مدیریت بهره برداری آب را از مهمترین راهکارهای مقابله با بحران آب و کم آبی اعلام کرد و گفت: به علت کمبود ذخیره آب سد سفید رود امسال قرار است آب این سد دیر تر از سال های گذشته رها شود
شعبان نژاد می گوید: اگرچه در سال های گذشته بخشی از عملیات لایروبی انهار و انتقال آب برعهده سازمان جهاد کشاورزی بود اما از دو سال پیش تمامی تعهدات در این باره به آب منطقه ای واگذار شده و جهاد کشاورزی به عنوان بهره بردار فقط باید آب را بر سر مزرعه تحویل بگیرد .
رییس سازمان جهاد کشاورزی گیلان افزود با این وجود برای اینکه کشاورزان با بحران کم آبی در فصل گرم سال مواجه نشوند کشت ارقام پرمحصول برنج هاشمی و علی کاظمی را به سطح ۲۳۰ هزار هکتار رسانده ایم و امسال هم برا ی مقابله با کم آبی الگوی کشت متناسب با اقلیم را با تقویم کشت شهر به شهر تدوین کرده و از طریق دفاتر و مراکز ترویج در اختیار کشاورزان قرار خواهیم داد.
شعبان نژاد تجهیز و یکپارچه سازی۶۸ هزار هکتار شالیزار استان را هم از دیگر اقدامات جهاد کشاورزی برای مدیریت آب زراعی اعلام کرد و گفت: در این طرح با ایجاد کانال های آبیاری، مسطح کردن شالیزارها و ایجاد مرزهای مستحکم، تا حدود ۲۵درصد در مصرف آب زراعی صرفه جویی می شود.
وی شروع زود هنگام شخم شالیزارها با استفاده از آب بارندگی را هم مزید برعلت دانست و گفت: با این کار آب پشت سد سفید رود دیر تر رها سازی شده وصرف عملیات داشت برنج شده و کمبود آب از این طریق جبران خواهد شد.
شعبان نژاد می گوید: برای مقابله با کم آبی امسال با اطلاع رسانی وهمت شالیکاران شخم زمستانه پیشرفت خوبی داشته و تاپایان زمستان شخم اول شالیزارهای گیلان به اتمام می رسد.
وی ایجاد سامانه آبیاری تحت فشار و سامانه آبیاری قطره ای در ۱۰ هزار هکتار از باغهای گیلان را هم از دیگر اقدامات این سازمان برای مدیریت مصرف آب برشمرد.
خبرنگار ما در ادامه به سراغ مدیرعامل شرکت آب منطقه ای گیلان که نهادش متولی ایجاد زیرساختها و منابع ذخیره آب، توسعه و تجهیز شبکه های انتقال است رفت.
آقابیگی با اشاره به اینکه بخش عمده ای از کشاورزی گیلان متکی به ذخیره آبی سد سفید رود ــ بزرگترین سد مخزنی گیلان ــ است گفت: با اینکه در۱۰ سال گذشته ۱۲ میلیون تن رسوب از از پشت این سد خارج شده اما انباشت رسوباتی که به تدریج و درطول نیم قرن دوره بهره برداری سد، وارد این سد شده سبب شده درحال حاضر ۷۰۰ میلیون مترمکعب معادل حدود۴۰درصد ازحجم یک میلیارد و۷۶۰ میلیون مترمکعبی این سد از رسوب پر شود.
وی با اشاره به اینکه رسوبات پشت سدها، به عنوان ماده ی اولیه در تولید مصنوعاتی مثل آجر، سفال، کاشی وسرامیک کاربرد دارد علت ناموفق بودن برداشت رسوبات از پشت سد را عدم استقبال بخش خصوصی اعلام کرد و گفت: با وجود موافقت آب منطقه ای به علت هزینه بر بودن حمل و برداشت این رسئبات بخش خصوصی از این کار استقبال نکرده است.
آقا بیگی میزان ذخیره آب سد سفید رود را درحال حاضر۳۸۱میلیون مترمکعب اعلام کرد و گفت:این میزان درمقایسه با۴۱۸میلیون مترمکعب سال گذشته حدود۹درصد کاهش دارد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه ای گیلان با اشاره به اینکه در کوتاه مدت می توان با لایروبی آب بندانها و انهار، راه اندازی ایستگاه های پمپاژ آب و حفرچاه های عمیق، کمبود ذخیره آب این سد را تا حدود زیادی جبران کرد گفت: لایروبی بیش از هزار و۸۰۰کیلومتر از انهار و۲۰هکتار از ۸هزار هکتار آب بندان گیلان را از مهم ترین اقدامات امسال این شرکت است.
آقابیگی با اشاره به اینکه درحال حاضر ۹۰۰ ایستگاه پمپاژو۲۵۰ حلقه چاه برای جبران کمبود آب مهیا شده است گفت:باتوجه به این که برخی از روستاها درحاشیه رودخانه ها و تالاب ها هستند با دادن شیب معکوس به رودخانه ها و تالاب انزلی پارسال توانستیم آب را از رودخانه ها و تالاب به کانالهای آب کشاورزی و و در نهایت به هزار و ۸۵۰ هکتار از اراضی هدایت کنیم.
وی گفت: بصورت پایلوت تقسیم و مدیریت آب را در حدود ۵هزارهکتار از اراضی کشاورزی حوزه فومنات به تشکل های مردم نهاد آب بران سپرده ایم که در سالهای آینده این کار توسعه خواهد یافت.
آقا بیگی تنها راه علاج مشکل کم آبی و ذخیره سازی آب گیلان پرباران را احداث سدهای کوچک مخزنی کوچک اما متعدد می داند و می گوید: با توجه به فاصله کم دریا و کوه و شیب زیاد رودخانه های گیلان، امکان ایجاد سدهای مخزنی بزرگ در مسیر رودخانه های آن وجود ندارد.
با وجود همه آنچه که گفته شد. استاندار گیلان، این روزها بر ضرورت کنترل مصرف منابع آبی به شدت تاکید دارد. چندی پیش پیش استاندار به آب منطقه ای و جهاد کشاورزی گوشزد کرد که در زمینه مدیریت مصرف آب تصمیم مشترک بگیرند.